अक्षय्य तृतीया :श्रद्धेपलीकडचा समृद्धीचा खरा अर्थ

 पत्रकार संभाजीराव सूर्यवंशी (महाड प्रतिनिधी)

भारतीय संस्कृतीत अक्षय्य तृतीया हा दिवस ‘अक्षय्य’ म्हणजे कधीही न संपणाऱ्या संपन्नतेचे प्रतीक मानला जातो. परंपरेनुसार या दिवशी केलेले दान, जप किंवा खरेदी अखंड वाढत राहते, अशी श्रद्धा आहे. मात्र, आजच्या बदलत्या सामाजिक आणि आर्थिक वास्तवात या सणाचा अर्थ नव्याने समजून घेण्याची गरज निर्माण झाली आहे.

अक्षय्य तृतीया म्हटले की सोनेखरेदी, नवीन गुंतवणूक आणि शुभारंभ यांचीच चर्चा प्रामुख्याने होते. बाजारपेठाही या भावनेला चालना देत मोठ्या प्रमाणावर ग्राहकांना आकर्षित करण्याचे प्रयत्न करतात. परिणामी, ‘अक्षय्य’ या संकल्पनेचा अर्थ केवळ भौतिक संपत्तीशी जोडला जातो. परंतु, समृद्धीचा हा एकांगी अर्थ समाजाच्या व्यापक गरजांना पुरेसा ठरतो का, हा प्रश्न विचारण्यासारखा आहे.

पौराणिक संदर्भात परशुराम यांचा जन्म किंवा वेदव्यास यांनी महाभारत लेखनास प्रारंभ केल्याची मान्यता या दिवसाला आध्यात्मिक अधिष्ठान देते. या कथांमागील संदेश केवळ धार्मिक नाही, तर मूल्याधिष्ठित जीवनशैलीचा आहे- कर्तव्य, संयम आणि ज्ञानाचा.

आजच्या काळात ‘अक्षय्य’ समृद्धीचा अर्थ केवळ सोन्या-नाण्यांत मोजणे अपुरे ठरते. समाजात वाढती विषमता, पर्यावरणीय संकटे आणि नैतिक मूल्यांचा ऱ्हास या पार्श्वभूमीवर या दिवसाचा खरा संदेश अधिक व्यापक आहे. गरजूंना मदत, शिक्षणाला प्रोत्साहन, जलसंधारण किंवा पर्यावरण संवर्धन यांसारख्या उपक्रमांमधून निर्माण होणारी सकारात्मकता हीच खरी ‘अक्षय्य’ ठरू शकते.

म्हणूनच, अक्षय्य तृतीया हा केवळ परंपरेचा उत्सव न राहता आत्मपरीक्षणाची संधी म्हणून पाहणे आवश्यक आहे. आपल्या कृतीतून निर्माण होणारी सामाजिक आणि नैतिक संपन्नता हीच दीर्घकालीन आणि खऱ्या अर्थाने ‘अक्षय्य’ ठरेल. श्रद्धा जपत, विवेकाने वागण्याची दिशा देणारा हा दिवस प्रत्येकाने नव्या अर्थाने साजरा करणे, हीच काळाची गरज आहे.