'उपक्रमशील शिक्षिकेच्या हातून घडणारे आनंददायी शिक्षण

 

. (वैभव कळस )

ग्रामीण शाळेचा बदलता चेहरा; शिक्षिका सुमित्रा खेडेकर यांची प्रेरणादायी यशोगाथा'.

ग्रामीण भागातील शाळांमध्येही गुणवत्तापूर्ण, आनंददायी आणि विद्यार्थीकेंद्रित शिक्षण देता येते, हे आपल्या नाविन्यपूर्ण कार्यातून सिद्ध करणाऱ्या पीएमश्री राजीप प्राथमिक शाळा, म्हसळा क्रमांक १ येथील उपक्रमशील शिक्षिका सौ. सुमित्रा विलास खेडेकर यांनी शिक्षण क्षेत्रात वेगळी ओळख निर्माण केली आहे. त्यांच्या कल्पक अध्यापन पद्धती, सातत्यपूर्ण शैक्षणिक उपक्रम आणि विद्यार्थ्यांप्रती असलेल्या समर्पणामुळे शाळेचा चेहरामोहरा बदलत असून विद्यार्थी, पालक आणि ग्रामस्थांमध्ये शिक्षणाविषयी नवचैतन्य निर्माण झाले आहे.

पारंपरिक अध्यापनाच्या चौकटीबाहेर जाऊन त्यांनी खेळ, कृती, प्रयोग आणि अनुभवाधारित शिक्षणाचा प्रभावी वापर केला आहे. शैक्षणिक खेळ, प्रकल्प, गटकार्य, प्रात्यक्षिके आणि विविध उपक्रमांच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांमध्ये आत्मविश्वास, सर्जनशीलता, नेतृत्वगुण आणि चिकित्सक विचारशक्ती विकसित होत आहे. त्यामुळे शिक्षण हा विद्यार्थ्यांसाठी ओझा न राहता आनंदाचा अनुभव ठरत आहे.

विद्यार्थ्यांमध्ये वाचन संस्कृती रुजविण्यासाठी मुक्त वाचन, गोष्टी कथन, पुस्तक प्रदर्शन, वाचन प्रेरणा अभियान अशा विविध उपक्रमांचे सातत्याने आयोजन केले जाते. या उपक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांमध्ये वाचनाची आवड निर्माण झाली असून त्यांची भाषिक क्षमता आणि अभिव्यक्ती कौशल्ये अधिक सक्षम होत आहेत.

डिजिटल युगाशी सुसंगत शिक्षणासाठी त्यांनी ई-साहित्य, शैक्षणिक व्हिडिओ, स्मार्ट टीव्ही आणि डिजिटल सादरीकरणांचा प्रभावी वापर करून अध्यापन अधिक आकर्षक, सुलभ आणि परिणामकारक केले आहे. आधुनिक तंत्रज्ञानामुळे विद्यार्थ्यांचा शिकण्यातील सहभाग वाढला असून शिक्षणाची गुणवत्ता अधिक उंचावली आहे.

पर्यावरण संवर्धनाची जाणीव विद्यार्थ्यांमध्ये रुजविण्यासाठी वृक्षारोपण, स्वच्छता अभियान, प्लास्टिकमुक्त परिसर, किचन गार्डन, जलसंवर्धन आणि निसर्ग अभ्यास यांसारखे उपक्रम नियमित राबविले जातात. या माध्यमातून विद्यार्थ्यांमध्ये पर्यावरणाविषयी जागरूकता, सामाजिक बांधिलकी आणि निसर्गप्रेमाची भावना दृढ होत आहे.

शिक्षणाची गुणवत्ता वाढविण्यासाठी पालक, ग्रामस्थ आणि शाळा यांचा सक्रिय सहभाग मिळविण्यातही सुमित्रा खेडेकर यांना उल्लेखनीय यश मिळाले आहे. पालक सभा, शैक्षणिक संवाद, ग्रामसहभाग आणि विविध सामाजिक उपक्रमांमुळे शाळा व समाज यांच्यातील नाते अधिक दृढ झाले आहे.

राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP-2020) नुसार बालकेंद्रित, कौशल्याधारित आणि अनुभवाधारित शिक्षणावर भर देत "प्रत्येक विद्यार्थी महत्त्वाचा" या तत्त्वावर आधारित सर्वसमावेशक शिक्षणाची प्रभावी अंमलबजावणी त्या करत आहेत. प्रत्येक बालकाला समान संधी मिळावी आणि त्याच्या सुप्त गुणांना योग्य वाव मिळावा यासाठी त्या सातत्याने प्रयत्नशील आहेत.

मर्यादित साधनसामग्रीतही नाविन्यपूर्ण शैक्षणिक उपक्रम राबवून त्यांनी ग्रामीण शाळांसमोर आदर्श निर्माण केला आहे. त्यांच्या अथक परिश्रमांमुळे शाळा विद्यार्थ्यांसाठी खऱ्या अर्थाने "आनंदाचे घर" बनली असून गुणवत्तापूर्ण शिक्षणासाठी नवकल्पनांचा ध्यास घेत त्या समाजपरिवर्तनाच्या कार्यात मोलाचे योगदान देत आहेत.

ग्रामीण भागातील शिक्षण अधिक सक्षम, आधुनिक आणि विद्यार्थीकेंद्रित बनविणाऱ्या शिक्षिका सुमित्रा विलास खेडेकर यांच्या कार्याची सर्व स्तरांतून प्रशंसा होत असून त्यांच्या प्रेरणादायी कार्यातून अनेक शिक्षकांना नवी दिशा मिळत आहे. त्यांच्या कार्यामुळे ग्रामीण शिक्षण क्षेत्रात गुणवत्तापूर्ण शिक्षणाचा आदर्श निर्माण होत असल्याची भावना शिक्षणप्रेमींमधून व्यक्त होत आहे.